Юлия Разина. Уӵы чирдэ ӟардон ӝуатскытозь…

абвгд

Кылзӥд ке ӟечгес анай кылмес палэнысен, со — ӵем пумиськылӥсь аффрикатаослы луыса — уӵылэн чирдэмез кадь потоз. Тани та кылбурын чурлы быдэ пумисько ӵошланга куараос. Кылзэ ай асьтэос!

Уӵы чирдэ ӟардон ӝуатскытозь…

Куараосын шудон

Уӵы чирдэ ӟардон ӝуатскытозь.
Гуртын ӟеч мурт султоз ни со дыре;
Куазен ӟечъяськыны потоз кыре,
Вӧсяськыса, ӵук омырен шокчоз…

Азьтэмъяськын чик дыр ӧвӧл гужем:
Нунал уг вить — калык уже вырӟе.
Сэзь вырӟылэ, руз-руз ужа, жаде…
Огшорыез нунал — озьы ортче.

Нош шутэтскон вуэ ке, ӟеч калык
Шудэ-вера ни — ӵош люкаськыса!
Арамаос жин-жин вазё ӝытбыт!
Сылме жадён, уӵы кадь кырӟаса.

© Ю. Разина. 2025.

P. S. Ӟуч кылысь берыкъяны кутскеме дырысен мон кӧня ке пол кылылӥ «малы со кулэ? кинлы со тунсыко?» шуэмзэс. Нош удмуртысь ӟуче берыкъямысеным валай: адямиослы тунсыко вылэм. Берыктэмме учкемзы бере соослэн асьсэлэн но удмурт сямен лыдӟемзы потэ, нош гожпусъёс пӧртэм луэмысь — шугэ усё. Соин ик кылбуръёсам куарапусъёсме [ӵ=тш], [ӝ=дж], [ӟ=дьжь] [тӥ=тЪи] но мукет сямен валэкъяса гожъяно луылӥ. Соин ик сю пол малпасько, кыӵе огшоры ӧвӧл та калыккуспо вискетъёслэн историзы но, вуоно кусыпъёсмы но, ужпумъёсмы но.


удмурт алфавит

Удмурт алфавит

Алфавитамы инъяськемын ӟуч алфавитлэн 33 гожпусъёсыз вылын (куд-ог дыръя куарапус но шуомы). Ваньзы соос нимасько ӟуч кылын сямен ик, соин ик ӟуч кылысь асэстэм кылъёс кызьы вань, озьы ик гожтӥсько.  Х, Ф, Ц и Щ гожпусъёсыз гинэ, удмурт кылъёсыз гожтыкумы, ум кутӥське.

Та 33 гожпусъёс вӧзы ватсаськом на вить таӵе куарапус: Ӝ, Ӟ, Ӥ, Ӧ, Ӵ. Озьыен, удмуртаз алфавитэ люкаське 38 гожпус:

Аа Бб Вв Гг Дд Ее Ёё Жж Ӝӝ Зз

Ӟӟ Ии Ӥӥ Йй Кк Лл Мм Нн Оо Ӧӧ

Пп Рр Сс Тт Уу Фф Хх Цц Чч Ӵӵ

Шш Щщ Ъъ Ыы Ьь Ээ Юю Яя

Ӥ («точкаен И») асланга куара (шара куара), со  И кадь ик, но — пӧртэмгес: кеськонтэм (яке шаратэм) куараез уг небӟыты. Кылсярысь: сӥ [с`и] «пласт», си [щи] «струна».

Ӧ кылдэ О куараез Э карон вискын.

Ь (небыт пус) Ы азьын сылыны быгатэ, азяз сылӥсь шаратэм куараез небӟытон понна. Шуом, кӧльы «галька».

Аффрикатаос сярысь

Ӝ, Ӟ но Ӵ (кык куара — ӵошланга куара — ӵош чузъяське ке) :

  • Ӵ — аффриката [тш] — Ч куараез чурыт вераку.
  • Ӝ — аффриката [дж] — Ӵ жингрес вераку.
  • Ӟ — аффриката [д’з’] — Ӝ небыт вераса, яке Ч куараез жингрес вераку.

Матысь бускельёсмылэн алфавитъёссы

Тунсыко вал мыным ӵошатыса потыны удмурт алфавитэз коми, марий, бигер но чуваш алфавитъёсын. Эрзя но мокша калыкъёслэн туала алфавитсы быдэсак ӟуч алфавитэн тупа, соин ик соосыз уг чакласькы.

Туала коми алфавитын 35 гожпус. Таиз вашкалаез, малы ке шуоно, татын 38 гожпус.

коми

1938 арын Коми АССР-лэн Вылӥ Кенешаз чаклаллям выль коми алфавит юнматон сярысь. Соку кылем 35 пус:

коми-пермяцкий

Лугово-восточной литературной марий кылын гожпусъёссы — 36, нош горно-марийын — 37.

марий

Бигеръёслэн — 39 гожпуссы:

алфавит

Чуваш алфавитын — 37 пус.

чувашский

Ма бен, бускельёслэсь алфавитъёссэс но эскеримы: кылиз на — лыдӟиськыса — кылзэс дышетыны! ;))

Понравилась статья? Поделиться с друзьями:
Добавить комментарий

;-) :| :x :twisted: :smile: :shock: :sad: :roll: :razz: :oops: :o :mrgreen: :lol: :idea: :grin: :evil: :cry: :cool: :arrow: :???: :?: :!: